82. rocznica likwidacji obozu jenieckiego Stalagu 319 w Chełmie
Dnia 15 maja 2026 roku, w 82. rocznicę likwidacji obozu jenieckiego Stalag 319 w Chełmie, uczczono pamięć ofiar poprzez złożenie wiązanek kwiatów w czterech miejscach pamięci związanych z funkcjonowaniem obozu.
Wieńce zostały złożone w miejscach upamiętniających ofiary Stalagu 319:
składanie wieńców na cmentarzu jenieckim Stalagu 319 A i 319 C przy Alei Przyjaźni,
składanie wieńców przy pomniku poświęconym zamordowanym jeńcom Stalagu 319 B przy Szkole Podstawowej nr 8, ul. Połaniecka,
składanie wieńców na cmentarzu jenieckim Stalagu 319 B w Lesie Borek,
składanie wieńców pod pomnikiem na tzw. „Patelni”.
Cmentarz przy Alei Przyjaźni kryje prochy – jak szacują historycy – 90 tysięcy pomordowanych i zmarłych jeńców różnych narodowości, w tym głównie wziętych do niewoli żołnierzy Armii Czerwonej, ale także żołnierzy francuskich, angielskich, belgijskich, włoskich oraz polskich partyzantów, którzy byli więzieni przez hitlerowców w pobliskim Stalagu 319 A. Znajduje się tam 75 zbiorowych mogił jeńców wojennych.
Stalag 319 Chełm utworzony został latem 1941 r. dla żołnierzy Armii Czerwonej i był jednym z największych obozów jenieckich na ziemiach polskich. Składał się z trzech podobozów:
Stalag 319 A w rejonie ulic Rampa Brzeska i Okszowska,
Stalag 319 B w rejonie ulic Wojsławicka, Partyzantów i Lwowska,
Stalag 319 C przy ul. Rampa Brzeska.
Przeszło przez niego ponad 200 tys. jeńców, a zmarło w nim około 98 tys. osób. Jego historia na terenie Lubelszczyzny zakończyła się w kwietniu 1944 r., kiedy został przeniesiony do Skierniewic.
Organizatorem rocznicowych uroczystości był dr Andrzej Henryk Rybak ze Stowarzyszenia Rocznik Chełmski, autor książki „Stalag 319. Międzynarodowy obóz jeniecki w Chełmie w latach 1941–1944”.
Wiązanki kwiatów w miejscach pamięci złożyli:
Dyrektor Biura Poselskiego Natalia Zielińska, reprezentująca posłankę na Sejm RP IX i X kadencji Annę Dąbrowską-Banaszek,
Senator RP VIII, IX i X oraz obecnie XI kadencji Józef Zając,
Zygmunt Gardziński – Dyrektor Biura Rektora JM Rektor PANS w Chełmie, prof. uczelni dr Beaty Fałdy,
Elżbieta Bajkiewicz-Kaliszczuk – Kierownik Biura Konsula Honorowego Ukrainy w Chełmie,
Andrzej Henryk Rybak,
Paweł Kiernikowski,
Renata Ciepłowicz – Sekretarz Miasta Chełm oraz Natalia Biela – Dyrektor Departamentu Organizacyjnego Urzędu Miasta Chełm,
przedstawiciel Muzeum Ziemi Chełmskiej – dyrektor Natalia Jędruszczak,
Dorota Michalska – dyrektor Zespołu Szkół Budowlanych i Geodezyjnych w Chełmie,
Grzegorz Czyżyk – dyrektor Zespołu Szkół Technicznych, Samorząd Uczniowski oraz krwiodawcy.
Cmentarz jeniecki przy al. Przyjaźni pozostaje pod opieką uczniów i nauczycieli Zespołu Szkół Technicznych w Chełmie, którzy uczestniczyli w uroczystościach wraz z Pocztem Sztandarowym.
Działania szkoły wynikają z przystąpienia do ogólnopolskiego programu edukacyjno-wychowawczego „Nasza wspólna przeszłość – uczniowie adoptują zabytki”, organizowanego przez Centrum Edukacji Obywatelskiej w Warszawie. Jego realizacja rozpoczęła się w latach 2003/2004 po powierzeniu opieki i podpisaniu aktu adopcji decyzją Prezydenta Miasta Krzysztofa Grabczuka.
Zaleceniem Ministra Edukacji Narodowej jest również uwrażliwianie młodych ludzi na potrzebę pielęgnowania pamięci o bohaterach naszej wolności.
